KREPPULŚŠI, GRŻLA OG NŻJÓLASVEINARNIR

 

Žaš geršist hér į dögunum aš hśn Grżla gamla skildi viš hann Leppalśša og giftist honum Kreppulśša. Įttu žau saman 9 syni ķ einum gręnum hvelli og stukku žeir alskapašir śt śr höfši Grżlu (var hśn ekki kölluš Śtrįs žegar hśn var ung og fögur?). Synirnir eru nefndir "nżjólasveinar" og hafa tekiš viš störfum hinna fyrri jólasveina. Einn nefnist Lįnasnķkir og veršur sendur til höfušstöšva IMF, gott ef ekki til Rśsslands lķka. Annar nefnist Aušvaldssleikir og gengur honum illa aš finna aušvaldiš, žaš er vķst stokkiš śr landi meš śtrįsargulliš. Sį žrišji heitir Gįttaši Žefur og er hann algerlega gįttašur į hinum póltitķska og efnahagslega ódaun sem fyllir vit landsmanna. Hinir sex eru vķst óskķršir enn og mį gera rįš fyrir fréttum um nöfn žeirra innan tķšar. Mun ég blogga um žau žegar žar aš kemur.


ŚTIFUNDUR Ķ BOŠI FJĮRGLĘFRAMANNA?

Į śtifundinum ķ dag į aš krefjast kosninga, afsagnar Sešlabankastjórnar o.s.frv. En eins og venjulega sleppa fjįrglęframennirinir viš gagnrżni, hinir frjįlshyggnu Ķslendingar vilja ekki skilja įbyrgš žessara manna į įstandinu. Einkaframtakiš er heilagt, halelśja! Žaš fylgir sögunni aš norska rķkissjónvarpiš sagši aš Jón Įsgeir skuldaši žśsund miljarša króna, skuld sem nś fellur į skattgreišendur. En hann er nįttśrulega saklaus, samanber žaš aš mótmęlandi nokkur hafši Bónusfįnann meš sér er hann klifraši upp į žak Alžingishśssins. "Die Fahne hoch..." sungu nasistar, "dragiš fįnann aš hśni".


mbl.is Śtifundur į Austurvelli
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

EYKUR MARKAŠSFRELSI HAGVÖXT? Um efasemdir Dani Rodrik.

 

Į Ķslandi veit mašur hvaš žaš er vošalega satt aš markašsfrelsi orsaki hagvöxt. Enda mega ķslenskir įlitshafar vart ljśka sundur munni įn žess aš boša žennan dįsamlega sannleika. Til dęmis vegsömušu žeir Hannes Gissurarson og Birgir Tjörvi Pétursson rannsóknir William Easterlys og samstarfsmanna hans sem įttu aš sżna aš žvķ frjįlsari sem markašurinn vęri, žvķ meiri vęri hagvöxturinn. En hinn fręgi hagfręšingur Dani Rodrik komst aš annarri nišurstöšu. Hann dró  žęr įlyktanir af hagsögulegum rannsóknum sķnum aš ekkert samband vęri milli tollfrelsis og hagvaxtar. Svo gerši hann  śttekt į žeim rannsóknum sem įttu aš sżna aš meiri hagvöxtur vęri ķ opnum hagkerfum en öšrum. Nišurstaša hans var sś aš svo miklar veilur vęru į žeim męlingarašferšum sem notašar voru ķ žessum rannsóknum aš ekkert vęri aš marka nišurstöšur žeirra.

Hvorum eigum viš aš trśa, Rodrik eša Easterly? Sį sķšarnefndi gerši rannsóknina į vegum frjįlshyggjuįróšursstofnunarinnar Fraser Institute, Roderik er prófessor viš Harvard. Lķklegt er aš Fraserstofnunin žrżsti į um aš nišurstöšur rannsóknanna verši frjįlshyggjunni ķ vil, rįšamenn į Harvard hafa ekki slķkra hagsmuna aš gęta. Žvķ treysti ég Rodrik betur žar til annaš sannarra reynist. 


NORSKA RĶKISSJÓNVARPIŠ UM JÓN ĮSGEIR

 

 

Ķ gęr var sżndur stuttur žįttur ķ norska rķkissjónvarpinu um "afrek" Jóns Įsgeirs og hann sagšur skulda eitt žśsund miljarša króna. Vištal var viš Jón Gerald Sullenberger sem stašhęfši aš Hringadrottinn hafi stefnt fjölda aušherra til Miami įriš 1999 og žar lagt drögin aš yfirtöku bankakerfisins innan frį. Į heimasķšu rķkissjónvarpsins birtist svo yfirlżsing Jóns Įsgeirs žar sem hann sagši žįttinn gera Davķš Oddson og félaga aš sannleiksvitni. Žaš er nokkuš til ķ žvķ, ķ žęttinum var talaš eins og Jón Įsgeir hefši nįnast keypt sig lausan śr skattsvikamįlinu. Hann hafi getaš notaš margfalt meira fé viš vörn sķna en įkęruvaldiš hafši undir höndum. Žaš er grįbölvaš og sżnir aušvaldsmennsku śtrįsarinnar en žaš breytir engu um žį stašreynd aš margt bendir til žess aš skattamįliš hafi veriš blįsiš upp af Davķš. Hann  notaši   sömu brellur og Pśtin žegar hann felldi Kodorovskķ meš meira eša minna lognum skattsvikaįkęrum. Ofurveldi Jóns Įsgeirs og śtrįsarherranna var einnig til umręšu og sagši fyrrum ritstjóri Séš og heyrt ekki farir sżnar sléttar, Hann hafi veriš rekinn žegar nżir eigendur tóku blašiš yfir en žeim žótti hann ekki nógu fylgispakur Jón Įsgeiri. Sį herramašur lét į sķnum tķma reka sjónvarpsfréttamann sem neitaši aš fylgja fyrirskipunum hans um aš skattamįl hans yršu ekki rędd ķ fréttum. En žessi svķviršilega framkoma gerir žįtt Davķšs ekki hętishót betri. Ķ žęttinum bżsnašist Óli Björn Kįrason yfir yfirgangi Jóns Įsgeirs. En ef lżsingarnar ķ grein ķ Tķmariti mįls og menningar į ritsjórnarferli Óla Björns į DV eru réttar er hann kannski ekki rétti mašurinn til aš hneykslast į öšrum. Ķ žeirri grein  var stašhęft aš aušmenn tengdir Davķš hafi žį tekiš DV yfir og mešhöndlaš blašamennina eins og skepnur. Žeir tóku lķka Dag yfir og lögšu nišur aš bragši. Mķn spurning er: Var žaš fjandsamlega yfirtaka, var ekki hęgt aš bjarga Degi frį gjaldžroti? Eša vildi žetta hyski ekki eina vinstrablašiš į Ķslandi feigt? Kannski žetta fólk eigi meira sameiginlegt meš Hringadrottni en žaš vill višurkenna.


VARNARRĘŠUR SÓKRATESAR OG DAVĶŠS

 

Ekki veršur af Davķš Oddsyni skafiš aš hann er męlskur vel og įgętlega skrifandi, žaš kemur klįrlega fram ķ Varnarręšu hans hjį Verslunar(ó)rįši. Heimspekingurinn Sókrates var ekki sķšur męlskur, žaš kom klįrlega fram ķ Varnarręšu hans hjį žingi  Aženinga. Bįšir eru meš storminn ķ fangiš, einir į móti nęstum öllum. Og žó, Platon stóš meš Sókratesi, Hannes meš Davķš! Bįšir eru einkar stašfastir, hvika hvergi. Sókrates gekk heldur ķ daušann en aš hvika frį sannfęringu sinni, lķklega veršur aš bera Davķš meš tęrnar upp śr śr Sešlabankanum.


WILLOCH UM HEIMSKREPPUNA

 

Ķslenskir hęgrimenn róa lķfróšur og telja sér trś um aš rķkiš eiga alla sök į heimskreppunni. En  hęgrimašurinn og fyrrum forsętisętisrįšherra Noregs Kåre Willoch ręr meš öšrum hętti. Hann segir aš žótt rķkiš amerķska eigi allnokkra sök į undirmįlslįnunum žį sé žaš ašeins lķtill hluti vandans. Ašalorsakavaldurinn sé stjórnleysi hins alžjóšlega fjįrmagnsmarkašar. Žetta stjórnleysi olli žvķ aš sum fjįrmagnsfyrirtękin juku śtlįn sķn sem nam žrķtugföldu eigin fjįrmagni. Žaš žżddi aš žau gįtu ekki žolaš nema fįrra prósenta tap į śtlįnum sķnum įn žess aš allt eigin fjįrmagn žeirra tapašist. Auk žess gįtu fyrirtękin flutt stóran hluta af starfsemi sinni til stjórnlausa geira višskiptalķfsins, hinum alžjóšlega geira, handan alls rķkisvalds. Vegna žess varš kreppan fljótlega hnattręn. Žaš fylgir sögunni aš Willoch skrifaši prżšilega grein um aldamótin žar sem hann varaši viš stjórnleysi fjįrmagnsins og benti į kreppuhęttur af žess völdum. Hann er į svipašri lķnu og žeir George Soros og Daniel Korten sem įšur hafa komiš viš sögur minna blogga. Alla vega gętu kreddu-hęgrimenn Ķslands lęrt żmislegt af žessum aldna vitringi.


EMG, GSE, HHG, ASĶ. Til varnar verkażšshreyfingunni

 

Fyrir nokkru skrifaši Einar Mįr Gušmundsson einkar įstrķšufulla grein ķ Lesbók žar sem hann sagši aš ungmenni héldu aš ASĶ vęri feršaskrifstofa. Svo lķtill hefur vegur verkalżšshreyfingarinnar veriš į frjįlshyggjuöld. Frjįlshyggjumenn mega vart ljśka sundur munni įn žess aš syngja sönginn um  aš verkalżšshreyfingin sé einungis til óžurftar. Til dęmis "upplżsti" Gunnar Smįri Egilsson alžjóš eitt sinn um aš Hagkaup hefši bętt kjör launamanna meir en verkalżšshreyfingin og bergmįlar hér Hannes H. Gissurarson (Gunnar žessum Smįra finnst gaman aš bergmįla, eitt sinn bergmįlaši hann Vilmund Gylfason ķ Helgarpóstsgrein og er sagšur bergmįla ónefnda aušmenn ķ dag). Téšur Hannes sagši ķ ritdeilu aš frjįlshyggjustjórnin ķ Nżja Sjįlandi hefši aukiš frelsi verkamanna meš žvķ aš gera vinnusamninga aš einkamįli einstaklinga, gera verkalżšshreyfinguna įhrifalausa. En hinn velžekkti stjórnspekingur John Gray bendir į aš žessi skipan mįla hafi leitt til žess aš til varš nż, örfįtęk undirstétt ķ Nżja Sjįlandi. Samkvęmt mķnum hugmyndum um frelsi er hér į feršinni frelsissvipting (ég tel skilgreiningar frjįlshyggjumanna į frelsi rangar eins og kemur fram ķ bók minni Įstarspekt). Nefna mį aš bandarķska fręšikonan Barbara Ehrenreich brį sér ķ lķki verkakonu eitt įr og komst aš žeirri nišurstöšu  aš fįtękt verkafólk vestra sé oršiš hįlfgildings žręlar almįttugra atvinnurekenda. Launin eru skömmtuš śr hnefa og starfsfólki sagt upp fyrir minnstu yfirsjónir. Žess séu jafnvel dęmi aš menn  ķ fullri vinnu eigi hvergi höfši sķnu aš halla, sofi į götunni. Fyrirtęki eins og Wal-Mart vill ekki sjį mešlimi verkalżšsfélaga ķ sķnum starfsmannahóp og mešhöndlar bśšarlokurnar eins og žręla. Žęr eru oft neyddar til aš vinna yfirvinnu kauplaust. Ekki įstandiš skįrra hjį ręstifyrirtękum, sum žeirra banna starfsfólki sķnu aš neyta vökva mešan žaš pślar.  Įstęšurnar fyrir žessari bįgu stöšu lįglaunafólks eru margar. Ein er stórminnkuš įhrif verkalżšsfélaganna enda hafi rķkisstjórn Bush barist meš rįšum og dįšum gegn verkalżšsfélögum ķ McStarfsgreinum meš hręšilegum afleišingum fyrir fįtękt verkafólk.

Hinn nżbakaši nóbelshagfręšingur Paul Krugman segir aš efling verkalżšshreyfingarinnar ein helsta įstęšan fyrir velgengni erfišisvinnumanna (blue-collar workers) į tķmabilinu 1933-1980. Įstęšan fyrir lękkandi hlutfalli verkalżšsfélagsmešlimi mešal verksmišjuverkafólks  er pólitķsk, gagnsókn hęgrimanna gegn nżju gjöfinni (New Deal) og  hennar afleišingum. Sś gagnsókn birtist m.a. ķ žeirri stašreynd aš į įttunda og nķunda įratugnum var tuttugusta hver verkamašur vestanhafs rekinn meš ólöglegum hętti fyrir aš vera ķ verkalżšsfélagi. Krugman bendir lķka į aš tekjumunur hafi ekki aukist nįndar nęr eins mikiš ķ Kanada og ķ Bandarķkjunum. Skżringanna sé ekki sķst aš leita ķ žeirri stašreynd aš stéttarfélögin standa miklu sterkar ķ Kanada en ķ Bandarķkjunum.

Kanavinir į Ķslandi męttu ķhuga žessar stšareyndir, yrši landiš 51 rķkiš mį bśast viš žvķ aš įstandiš yrši svipaš og ķ hinum 50 rķkjunum. Hvaš um žaš, svo nefnt frelsi einstaklinga til samninga viš atvinnurekendur hafa gert fįtęka nżsjįlendinga aš undirstétt, "frelsi" žetta dregur śr heildarfrelsi žeirra. Hiš sama gildir um bandarķskt verkafólk. Ég vara ykkur viš, verši ekkert aš gert mun hiš sama gerast į Ķslandi.

 

Bękur sem stušst er viš:

Barbara Ehrenreich (2001): Nickled and Dimed. How (not) to get by in America

Paul Krugman (2007): The Conscience of a Liberal.

 


TÖPUŠU VĶETNAMSTRĶŠINU. Um "afrek" ķslenskra skįkmanna.

 

Eihvern tķmann hefši žaš žótt saga til nęsta bęjar aš Ķslendingar töpušu 1-3 fyrir Vķetnömum į skįkolympķuleikum. En žaš fyrir daga śtrįsarinnar, stórlega dró śr skįkįhuga į Ķslandi į śtrįsarskeišinu enda skįk ekki kśl og kötting edsj. Flottu amerķsku guširnir tefla jś varla, žeirra lķfstķll er hinn eini sanni lķfsstķll. Lišinn er sį tķmi žegar breski taflmašurinn Golombek gat skrifaš ķ skįklexķkon sitt aš ķslenskur skįkįhugi vęri hluti af žjóšarblóši Ķslendinga. Nś stefnir allt ķ aš Noršmašurinn Magnus Carlsen verši hinn nżi Kasparov/Fischer. Į mešan tapa Ķslendingar Vķetnamstrķši sķnu rétt eins og Kanagušinn foršum.


EF ĶSLAND GENGI Ķ BANDARĶKIN

 

Žį yrši allt svo svaka kś mašur. Kaunum slegnir betlarar lęgju į torgum og svęfu ķ pappakössum.Ķbśar "the great state of Iceland" yršu enn feitari og ljótari en ķ dag. Žeir myndu missa trśnna į žróunarkenninguna og fara aš trśa į Biblķuna (veitir nokkuš af trśarvakningu?). Žeir myndu losa sig viš landafręšižekkingu og halda aš Afrķka sé land eins og Sarah Palin. Biblķan segir jś aš sį sem auki žekkingu sķna auk sorgir sķnar lķka, žį hljóta menn aš verša žvķ lķfsglašari žvķ meiri žekkingu sem žeir losa sig viš.

Ķ fullri alvöru: Landiš (fylkiš) yrši skotmark terrorista, ungbarnadauši yrši į žrišjaheimsstigi eins og hśn er ķ BNA ķ dag, og heilbrigšisžjónustan versna mjög. Ķ dag njóta bestu heilsugęslu ķ heimi, sś amerķska er ķ 36da sęti. Žarf aš segja meira? Jś gera yrši Ķslendinga enskumęlandi sem myndi kosta offjįr. Žaš žyrfti aš aš žżša lög og lagasetningar, öll opinber skjöl, og skjöl einkafyrirtękja į ensku, nota stórfé til aš kenna öllu hyskinu skammlausa ensku, breyta um öll götuheiti og örnefni. Žaš myndi žżša aš allar götur yršu aš fį nż götuskilti. Svo yrši kķnverska kannski alžjóšamįl og allt unniš fyrir gżg. Žess utan hefur BNA veriš aš hnigna efnahagslega sķšan 1973, meira um žaš sķšar. Franski fręšimašurinn Emmanuel Todd sem sį fall Sovétrķkjanna fyrir sagši ķ fyrra aš innan tķšar myndu Kanar žurfa aš sętta sig viš 10-15 % lakari lķfskjör. Allt kvakiš ķ kanavinum um aš Kanar muni nį sér fljótlega af kreppunni er hlęgilegt, nįnar um žaš sķšar.


FRĘŠIMENN UM HEIMSKREPPUNA

 

Į Ķslandi er mönnum kennt aš allir fķnu hagfręšingarnir ķ hinum helgu Bandarķkjum séu frjįlshyggjumenn. En svo er ekki, til dęmis segir nóbelshagfręšingurinn Paul Samuelsson aš kreppan sé frjįlshyggjunni aš kenna og formęlir Friedman. Hinn hįri öldungur segist įvallt hafa veriš mišjumašur, ég er žvķ ķ góšum félagsskap.

Frjįlshyggjuhagfręšingar į Ķslandi og annars stašar "upplżsa" menn um aš hinn Keynesinnblįsna hagstefna Roosevelts hafi gert kreppuna į fjórša tugnum dżpri en ella. En annaš segir hinn  nżbakaši  nóbelshagfręšingur Paul Krugman. Roosevelt hafi eiginlega aldrei beitt Keynesstefnunni ķ peningamįlum aš neinu gagni. Žaš ętti aftur į móti Obama aš gera, pistill Krugmans heitir "Obama Roosevelt".

Ķ fyrra mun frjįlshyggjuhagfręšingurinn Arthur Laffer hafa gist Ķsland og tjįš landsmönnum aš allt vęri ķ fķna lagi meš efnahagslķfiš ķ BNA og fimmtugastaogfyrstarķkinu, Ķslandi. En fręšimenn sem ekki žjįst af frjįlshyggju hafa bent į hętturnar į meirihįttar hruni, millinn og hugsušurinn George Soros spįši kreppu ķ grein sem hann skrifaši įriš 1997. Hann sagši aš óstjórnin į hinum alžjóšlega  fjįrmagnsmarkaši myndi leiša til alvarlegri kreppu en žeirrar sem Roosvelt kljįšist viš.  Eina leišin til aš leysa vandann vęri alheimsstjórn į fjįrmagnsstreyminu (hann veit hvaš hann syngur, gamli mašurinn, fręgur fyrir fjįrglęfrastefsemi!) Hinn vinstrisinnaša ATTAC-hreyfing hefur lķka varaš viš hęttunum af hinum mjög svo sveiflukennda fjįrmagnsmarkaši. Hśn vill leysa vandann meš svonefndum Tobinskatti į slķk višskipti, skatturinn eigi svo aš renna til örfįtękra landa.

Žaš fylgir sögunni aš žżski heimspekingurinn Jürgen Habermas segir ķ vištali viš žżska vikuritiš Die Zeit aš kreppan markaši endalok nżfrjįlshyggjunnar. Sennilega er žaš rétt, burtséš frį žvķ aš hśn mun tóra į Ķslandi vegna žess śtsmogna frjįlshyggjuįróšurs sem žar hefur veriš rekinn um įrarašir.

Žegar Laffer flutti sķna męršarvellu um styrk hinna bandarķsku og ķslensku hagkerfa spįši franski fręšimašurinn Emmanuell Todd žvķ aš Bandarķkjamenn yršu innan tķšar aš sętta sig viš 10-15% lęgri tekjur en ķ dag, ekki gengi endalaust aš fjįrmagna neysluna meš lįnum eins og Kanar hafa gert um langt skeiš. Raunlaun hafa minnkaš į undanförnum 30 įrum en eins og Krugman segir žola Kanar ekki lakari lķfskjör og hafa žvķ hlašiš į sig skuldabyršum. Žeir žjįist lķka af óbilandi bjartsżni, segir Krugman. Žeim er kennt ķ ęsku aš žeir muni geta meikaš žaš og halda žvķ aš žeir muni geta borgaš stórlįn ķ framtķšinni. Kannast einhver viš svona imbabjartsżni og bjįnagręšgi į ķsaköldu landi? Allt er žetta innflutt frį BNA, hernįm hugarfarsins hefur ekki bara eyšilagt ķslenska menningu heldur efnahagslķfiš lķka. Śtrįsarbjįlfarnir voru belgfullir af frumstęšri amerķskri ofurbjartsżni og trśšu į amerķskar višskiptahugmyndir. Žvķ fór sem fór.

 


« Fyrri sķša | Nęsta sķša »

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband